Doelstellingen

Wat & Waarom

Doelstellingen vertellen de lezer van je beleidsplan wat je met dit beleid wilt bereiken, hoe je dat wilt gaan doen en waarmee. Als je doelen SMART zijn geformuleerd, kun je op basis van je doelen verantwoording afleggen. In sommige gevallen is het zelfs wettelijk vastgelegd dat je doelstellingen formuleert.

We onderscheiden twee soorten doelstellingen: beleidsdoelen en visionaire doelen.

Beleidsdoelen

De beleidsdoelen geven aan wat je in de beleidsperiode (looptijd van je nota) wilt bereiken. Deze doelen zijn SMART geformuleerd. Als je er voor kiest de beleidsdoelen niet SMART te maken, licht je dat toe. SMART-doelen zijn Specifiek, Meetbaar, Aanwijsbaar, Realistisch en Tijdgebonden. Een SMART-doel is richtinggevend. Het geeft aan wat je wilt bereiken, hoe je dat wilt bereiken en welke resultaten wanneer moeten worden gehaald. Door een doelstelling SMART te formuleren, is de kans groot dat er in de praktijk iets van terecht komt. Je formuleert een haalbare standaard; ‘het beleid is succesvol als…’. Aan de standaard verbind je meetbare indicatoren; een getal, bedrag, percentage of ander meetbaar gegeven. Je kunt op inspanningen meten (output) maar ook op effecten (outcome). Je geeft duidelijk aan met welke middelen je welk resultaat wilt bereiken en wie wat uitvoert.

Doelstellingen

Visionaire doelen zijn ambitieus. Ze inspireren, motiveren, enthousiasmeren en/of mobiliseren. Ze gaan over de lange termijn (langer dan de looptijd van de nota). Hieronder vallen:

  • ER-doelen: dit zijn na te streven, maar onbereikbare, vaak niet meetbare doelen. Vaak bevatten ze woorden die eindigen op ‘er’, zoals goedkoper, klantgerichter, efficiënter. Maar ook een doel dat bijvoorbeeld zegt ‘levert een bijdrage aan…’ is een ER-doel. Deze doelen formuleren geen meetbare effecten of resultaten, maar hebben een symbolische waarde. Het voordeel van een ER-doel is dat alle belanghebbenden het er mee eens kunnen zijn. Soms is dit zelfs de enige manier om van diverse betrokkenen instemming te krijgen voor je beleid.
  • MAGIE-doelen: zijn Meetbaar, Acceptabel, Gecommuniceerd, Inspirerend en Engagerend. MAGIE-doelen zijn ambitieus gestelde doelen (niet realistisch), maar zijn in tegenstelling tot ER-doelen wel meetbaar.
  • Open-eind doelen: Een open-eind doel wordt gebruikt als noch de beleidsinstantie noch de onderzoeker weet wat hoe groot de effecten van de interventie zullen zijn, maar elke verbetering winst is. Het nadeel van open-einddoelen is dat de kosten niet vooraf zijn gespecificeerd. Het is duidelijk waarop gericht wordt, maar niet wat men precies wil bereiken. Want wie het onbekende wil verkennen, kan niet specifiek zijn. Deze doelen worden vaak gebruikt bij innovatief beleid.

Visionaire doelen zijn vaak al opgesteld in het Coalitieakkoord en eventueel in visie-documenten of startnota’s voorafgaand aan de beleidsnota. Als ze nergens expliciet staan vermeld (of als je ze bijstelt), dan noem je ze in de beleidsnota.

Wanneer gebruik je welke doelen?

 

FRY0285 modellen schema visionaire doelen

Provinciebrede vs. gebiedsgerichte doelstellingen

Denk per doelstelling goed na of je hem provinciebreed moet opstellen of dat je hem gebiedsgericht kunt of moet maken. Gebiedsgerichte doelstellingen worden uitgevoerd via streekagenda’s. Houd bij het formuleren van gebiedsgerichte doelen rekening met de inbreng van de gebieden en maak afspraken over terugkoppeling uit het gebied. Houd er verder rekening mee dat provinciebrede en gebiedsgerichte doelen elkaar moeten uitsluiten.

Bijstellen van doelen

Tijdens de evaluatie kan blijken dat doelen onhaalbaar zijn. Je kunt dan legitieme redenen hebben om de doelen bij te stellen. Zomaar enkele voorbeelden:

  • Het wordt duidelijk dat in handen van uitvoerders bepaalde doelstellingen wel en andere zeker niet aan de orde komen.
  • Het domein waarop beleid zich richt, blijkt niet te kloppen.
  • De doelgroep verandert.
  • Het probleem waar het beleid op gericht is, verdwijnt.
  • Het beleid is in de geest van de tijd achterhaald.

Maak de aanpassing van de doelstellingen altijd expliciet en openbaar!