Context

Wat & Waarom

Een contextanalyse is het vertrekpunt van elk beleidsproces. In deze  fase breng je de context van jouw beleidsopgave in beeld. Welke maatschappelijke, politieke en organisatiezaken hebben invloed op je opdracht? Is het proces waar je mee aan de slag gaat urgent? En heeft veel of weinig maatschappelijke impact?

Heb je de context in kaart, dan kun je in grote lijnen bepalen hoe je je beleidsproces inricht. Heeft het beleid een groot maatschappelijk effect? Dan betrek je waarschijnlijk de ‘mienskip’ (gemeenschap) in het proces en kun je iets vernieuwends proberen. Moet het beleid snel tot stand komen? Dan kies je eerder voor een wat snelle en grove route.

Zonder analyse

Begint elk beleidsproces met een contextanalyse? Nee. In de praktijk wordt de analyse wel eens overgeslagen. Een mooi voorbeeld daarvan is het proces rondom Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018. Culturele hoofdstad zijn is geen doel op zich, maar een instrument om iets te bereiken. Vanuit het instrument is gekeken naar de context en de gewenste maatschappelijke effecten. Je kunt dus flexibel met context omgaan!

1. Wat voor proces kies je?

Begin je aan een beleidsproces, dan is de eerste vraag die je jezelf stelt: wat voor ‘soort’ proces moet het worden? Bepalend voor het antwoord is de urgentie.

  • Ligt er bijvoorbeeld een motie die op korte termijn om actie vraagt, of ligt er een korte termijn opgave in het coalitieakkoord? Dan vraagt dat om een snel proces.
  • Gebeurt er iets in de samenleving met een groot direct maatschappelijk effect? Ook dan is een snel proces geboden. Het effect kan ook trager zijn (bijvoorbeeld stijging van de waterspiegel). Dan heb je waarschijnlijk een langer traject nodig met meer onderzoek, scenariostudies, planvoorbereiding etc.
  • Komt er op middellange termijn een wijziging in Rijks of Europees beleid of moet je bestaand beleid actualiseren? Dan is de urgentie waarschijnlijk minder groot en heb je meer tijd voor het inrichten van een beleidsproces.
  • Wat nou als er geen urgentie blijk te zijn? En het te verwachten maatschappelijk effect ook klein is? Dan geldt het advies om een opgave niet op te pakken.

Onderstaand kwadrant vat het nog eens samen.

 

  Groot maatschappelijk effect Gering maatschappelijk effect
Urgent Vraagt om snel proces Vraagt om snel proces

Wat gaat er mis als we niets doen?

Niet urgent Biedt de mogelijkheid om een uitgebreid proces in te richten. Advies: niet oppakken.

 

Het kan zijn dat je onvoldoende weet over de maatschappelijke context/de omgeving of dat de positie in bovenstaand kwadrant onduidelijk is. Kijk dan of je via een snelle interventie alsnog duidelijkheid kunt krijgen. Lukt dat niet? Dan is het te overwegen om de opdracht of het dilemma terug te leggen bij de Staten. Zit je in een proces met urgentie, maar een gering maatschappelijk effect (rechtsboven)? Vraag je dan af dat een goede vertrekpositie is. Het advies: kijk hoe het maatschappelijk effect kan worden vergroot (om linksboven in het kwadrant te komen) of ga na of het een optie is de opgave niet op te pakken (om rechtsonder te komen)!

2. Hoe ziet de omgeving eruit?

Een tweede belangrijke vraag is: hoe ziet de omgeving eruit? Het gaat er hierbij om een compleet beeld te krijgen van ‘het speelveld’. Je ziet in de omgeving namelijk zomaar iets over het hoofd en dat kan in het beleidsproces een gemiste kans betekenen. Of, net zo erg, weerstanden oproepen.

FRY0285 modellen Omgevingsanalyse

Bovenstaand model kan je helpen de omgeving/het speelveld in beeld te brengen. Het gaat om een eerste, snelle scan. Veel vragen over de omgeving komen later in het proces aan de orde. Je werkt in dit model van buiten naar binnen en begint bij de Mienskip (gemeenschap). Via de vragen over de politieke en organisatorische context kom je uiteindelijk uit bij het formuleren van de opdracht voor het beleidsproces.

Naast deze snelle scan zijn er andere bronnen die je kunnen helpen bij het maken van een goede contextanalyse:

  • Behoefteanalyse doelgroep (maatschappelijke context)
  •  Effectenonderzoek (maatschappelijke context)
  •  In- en externe sessies op deelgebieden (alle)
  •  Expertmeeting/werkplaatsconcept (alle). Met het werkplaatsconcept kun je de maatschappelijke, politieke en organisatorische context snel én vernieuwend in beeld brengen.
  • Gebruik van social media inzetten om een concrete vraag te stellen. Dit is een laagdrempelige manier om input te verzamelen. Maak voor jezelf wel eerst duidelijk wat je ermee wilt bereiken en via welke social media je de vraag het beste kunt uitzetten.
  • (Social) media-analyse Er zijn verschillende hulpbronnen voor. Kijk bijvoorbeeld eens op http://www.socialcrowd.nl/10-twitter-analyse-tools om te zien hoe je vrij eenvoudig een twitteranalyse kunt doen. Ook monitoringprogramma’s als Obi4Wan kunnen je veel informatie opleveren, via Facebook kun je een ‘buzzrapport’ opvragen en zo zijn er nog veel mogelijkheden.

Tip: gebruik social media als extra bron in je contextanalyse, maar niet als uitgangspunt.